Tirjanstvu – nogom za vrat

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


Kako su Karađorđevi ustanici oslobodili Beograd od Turaka i kakva je sudbina dahija

Tirjanstvu – nogom za vrat

U decembru 1806, tokom Prvog srpskog ustanka, Karađorđevi borci su uspeli da oslobode Beograd od Turaka. Tačnije, 13. decembra oslobođena je beogradska varoš, dok je sama tvrđava pala početkom januara, kada je dotadašnji komandant, Sulejman-paša, sa pratnjom napustio grad.

Vožd Karađorđe je odmah na početku ustanka krenuo na Beograd, bio je u njegovoj blizini, ali je tek posle više od dve i po godine uspeo da ga zauzme. Sa svega 35 topova i s koca i konopca skupljenom vojskom osvojena je Beogradska varoš, koju je branilo čak 300 turskih artiljerijskih oruđa.

Kako je osvojena Varoš? Jedan od hrišćana koji su prebegli iz turske vojske, buljubaša Konda, i jedan od ustaničkih vođa Uzun Mirko, prešli su preko zidina između Vidin i Sava kapije, pobili stražu i otvorili vrata ustanicima. U isto vreme je Vasa Čarapić sa svojim odredom izvršio juriš na beogradsku Stambol kapiju. Posle celovečernjeg okršaja je zauzeta varoš, ali je Čarapić tom prilikom poginuo.

Beograd su Srbi držali sve do sloma ustanka 1813. godine i za to vreme grad je bio prestonica ustaničke Srbije. Oslobađanje Beogradske varoši od Turaka dogodilo se na Svetog Andriju Prvozvanog, što će postati krsna slava dinastije Karađorđević.

Inače, i sam ustanak je počeo zbog dahija, koje su ekstremno surovo upravljale Beogradskim pašalukom od 1801. do 1804. godine. Posle Svištovskog mira, sultan Selim III je 1791. janičarima zabranio pristup Beogradskom pašaluku. Janičari su se opirali ovim merama. Janičari su imali zajednički cilj sa svim grupama koje su se suprotstavljale sultanu. Da bi mogli da se odupru janičarima, osmanske vlasti su morale da se oslanjaju na pomoć Srba. Politika oslanjanja na Srbe i davanja im povlastica je bilo posebno izražena za vreme beogradskog Hadži Mustafe paše, zbog čega je on nazvan „srpska majka“.

U to vreme je glavni problem bio Osman Pazvanolu, koji se odmetnuo od Porte i samostalno upravljao Vidinskim pašalukom. On se time nije zadovoljio, već je pokušavao da vrati janičare u Beogradski pašaluk. Zbog toga je Sultan Srbima dozvolio da se naoružavaju. Međutim, kada je Napoleon Bonaparta 1798. pokrenuo vojnu ekspediciju na Egipat, Porta je bila primorana da povuče redovnu vojsku sa Balkana.

U nemogućnosti da vodi vojnu kampanju na dve strane, Porta je te godine janičarima izdala ukaz kojim im je dozvoljeno da se vrate u Beogradski pašaluk. Posle povratka, među janjičarima su se posebno istakla četvorica njihovih vođa – Aganlija, Kučuk Alija, Mula Jusuf i Mehmed Aga Fočić. Njih četvorica su 15. decembra 1801. godine izvršili atentat na dotadašnjeg beogradskog vezira Hadži Mustafa pašu. Posle ubistva, dahije su podelile pašaluk između sebe na četiri jednaka dela i zavele svoj teror, uvodeći naporan rad i dodatne poreze stanovništvu Beogradskog pašaluka. Dahije su upravljale samostalno, odnosno bez odobrenja i protivno reformatorskim pokušajima sultana Selima III. Brojni slučajevi nasilja kao i Seča knezova početkom 1804. doveli su do bune protiv dahija, koja se pretvorila u Prvi srpski ustanak.

Sultan je poslao bosanskog vezira, Bećir pašu, da pokuša da smiri situaciju u Beogradskom pašaluku. Posle početka ustanka, dahije su Dunavom pobegle na maleno ostrvo Ada Kale, kod Kladova. Bećir paša je, i sam svestan toga da je buna počela zbog zuluma dahija, naredio lokalnim turskim komadantima da dahije predaju srpskim ustanicima. Grupa srpskih boraca, predvođena vojvodom Milenkom Stojkovićem, iskrcala se 25. jula 1804. na ostrvo i posle velike borbe savladala i pogubila dahije.

Dahijama su glave odsečene, ali je tokom pranja u Dunavu, Aganlijina glava izgubljena. Ostale su napunjene vunom i odnete veziru u Beograd. Posle toga, vezir ih je poslao sultanu u Istanbul.

N. Ilić



Save

About enigma 127 Articles
Najstariji enigmatski list na Balkanu (est. 1951.)